Түс. Түс температурасы және толқын ұзындығы
Қай көзден шыққанына қарамастан, кез келген жарықтың өз түсі болады. Бұлтты аспаннан түскен жарық, күндізгі күн сәулесі немесе шамның жалыны бізге әртүрлі болып көрінеді. Осы сабақта ақ жарықтың реңкін қалай сипаттайтынын, толқын ұзындығы деген не екенін және түсті беру индексі неге жарықтылықтан кем емес маңызды екенін қарастырамыз.
Мазмұны
- 1. Түс температурасы
- 2. Толқын ұзындығы
- 3. CRI
- 4. CQS
- 5. Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар
Бір нысан әртүрлі жарық көзінде мүлде басқаша көрінуі мүмкін. Сол себепті жарықтану техникасында тек қуатты немесе жарық ағынын ғана емес, сонымен бірге жарықтың сипатын да сипаттау маңызды: ол жылы ма, әлде салқын ба, түстерді қаншалықты табиғи береді және спектрдің қай бөлігіне жатады.
Түс температурасы
Ақ жарықтың реңкі түс температурасы арқылы сипатталады. Бұл — абсолютті қара денені қажетті реңкпен жарқырауы үшін қаншаға дейін қыздыру керек екенін көрсететін шартты температура. Ол Кельвин градусымен өлшенеді.
Мұнда есте сақтайтын бір маңызды «кері байланыс» бар: түс температурасы жоғарылаған сайын, жарық салқындау болып көрінеді. Салқын жарық көбіне сергітетін әрі контрасттырақ сезіледі, ал жылы жарық тыныш, жайлы атмосфера қалыптастырады.
Сондықтан салқын реңктер кеңсе, шеберхана немесе цех сияқты орындарға жиірек лайық, ал жылы жарық — үйге, жатын бөлмеге не демалыс аймағына жақсы келеді.
Сонымен бірге түс температурасы ақ жарықтың жалпы реңкін ғана көрсетеді. Температурасы бірдей екі көздің өзі визуалды түрде аздап айырмашылық беруі мүмкін: біреуі қызғылттау жаққа, екіншісі жасылдау жаққа ығысуы ықтимал.
Түс температурасын өлшеу шкаласы
Толқын ұзындығы
Түс температурасы ақ жарықтың реңкін сипаттауға қолданылса, монохромды жарық көзінің түсін анықтауда толқын ұзындығы пайдаланылады.
Көрінетін жарық шамамен 380–760 нм аралығында орналасады. Яғни көзге көрінетін әр түс спектрдің белгілі бір бөлігімен байланысты.
Бұл — жарықты сипаттаудың басқа тәсілі: «жылы немесе салқын ақ» деп емес, нақты спектрлік түспен көрсету.
Жарық сәулелену шкаласы
CRI (Түсті беру индексі)
Бір зат әртүрлі жарық көзінде әрқалай көрінуі мүмкін. Бұл әсіресе түрлі-түсті нысандарда айқын байқалады: мысалы, автокөліктерде, киімде, жемістерде немесе теріде.
Жарық көзі заттардың түсін қаншалықты табиғи жеткізетінін бағалау үшін түсті беру индексі қолданылады — CRI немесе Color Rendering Index.
Бұл көрсеткіш 0-ден 100-ге дейін болады. Мәні неғұрлым жоғары болса, түстерді қабылдау табиғи күндізгі жарыққа соғұрлым жақын.
Натрий шамдарында түсті беру өте әлсіз — шамамен 20. Люминесцентті шамдарда ол 60-тан 90-ға дейін болуы мүмкін. Ал LED көздерінде CRI қолданылатын жарықдиодтардың сапасына қатты тәуелді және әдетте арзан шешімдерде 60–70, сапасы жоғарырақ нұсқаларда 85–90 аралығында кездеседі.
Бұл индексті 8 немесе 14 эталон түспен өлшейді: олардың эталонмен салыстырғанда қаншалықты ығысатынын қарайды. Ауытқу аз болған сайын, түсті беру сапасы жақсырақ.
Түсті беру индексі
Түсті беруді өлшеудің жаңа әдістемесі — CQS
CQS — түсті беру сапасын бағалаудың балама әдісі. Мұнда контрастылығы тең 15 эталон түс қолданылады және қосымша түрде жарық көзінің түс температурасы да ескеріледі.
Классикалық CRI-ден айырмашылығы, бұл тәсіл қыздыру шамы мен күндізгі жарық арасындағы айырмашылықтарды дәлірек есепке алуға тырысады. Сондықтан CRI әдістемесіндегідей қыздыру шамы автоматты түрде 100 балл алмайды.
Іс жүзінде CRI мен CQS көрсеткіштерінің жоғары болуы түс аса маңызды болатын жерлерде ерекше қажет: фото және видео түсірілімде, телестудияларда, витриналарда, сондай-ақ балалар және тұрғын үй интерьерлерінде.
Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар
1. Қонақ бөлмеге жарықтың қай түс температурасы көбірек сәйкес келеді?
Жауабын көрсету
2. 525 нм — қай түстің толқын ұзындығы?
Жауабын көрсету
3. CRI нені көрсетеді?