Жарықты басқару: 0-10В, DMX, DALI

0-10В — жарықты басқарудың ең ертеректегі аналогтық стандарттарының бірі. Жұмыс қағидасы қарапайым: диммер сигнал клеммаларына 0-ден 10 В-қа дейін аналогтық кернеу береді, ал атқарушы құрылғы сол кернеуге қарап қажетті жарықтылық деңгейін қояды.

Мысалы, LumkerRC сериясындағы қорек көздерінде DIM+ және DIM- клеммалары бар. 0-10В басқару сигналы дәл осы жерге беріледі. Сигнал мәніне қарай блок жарықтылықты 0-ден 100%-ға дейін реттейді.

Стандарт түсінікті әрі жеңіл, бірақ мүмкіндіктері жағынан қазіргі цифрлық жүйелерден айтарлықтай кем.

DMX512 — көп арналы жарықтандыруды басқаруға арналған цифрлық стандарт. Бір байланыс желісі арқылы бір мезетте 512 арнаны басқаруға мүмкіндік береді, ал бір құрылғы бір арнаны да, бірнеше арнаны да, тіпті ондаған арнаны да «иеленуі» мүмкін.

Бір арна тек бір параметрді жібереді. Мысалы, RGB-прожектордағы қызыл арнаның жарықтылығы. Сол себепті RGB жарық көзі әдетте кемінде үш арнаны алады, ал күрделірек құрылғылар — одан да көбірек.

Сондықтан DMX сахналық, архитектуралық және әсерлі декоративті жарықтандыруға өте қолайлы: клубтар, мейрамханалар, концерт алаңдары, ғимарат қасбетінің жарықтандырылуы.

DMX жүйесінде жетекші құрылғылар (контроллерлер, пульттер, панельдер) және ведомый құрылғылар (декодерлер мен атқарушы құрылғылар) болады. Олардың арасындағы байланыс көбіне үш сымды кабельмен жасалады.

DMX сигналы үшін бір немесе екі ширатылған жұбы бар, экрандалған және 120 Ом толқындық кедергісі бар, EIA485 стандартына сай кабель қолайлы. Үй жағдайындағы қысқа қашықтықтарда кейде кәдімгі үш тамырлы кабельді де қолданады, бірақ бұл — жеңілдетілген нұсқа, толыққанды эталон емес.

Егер бір DMX-контроллерге RGB жарық көздерін қоссақ, 512 арнадан 170-ке дейін тәуелсіз RGB-топ шығады, өйткені әр топ 3 арнаны алады.

DMX-декодерлер контроллердің цифрлық сигналын ленталар мен басқа RGB-құрылғылар түсінетін сигналға түрлендіреді. Әр декодердің өз адресі болады, ол программатор арқылы немесе қолмен беріледі.

Екі декодердің арасындағы рұқсат етілетін қашықтық — 100 м-ге дейін. Қашықтық бұдан ұзақ болса, желіге DMX-күшейткіштер қосып, оларды шамамен әр 100 м сайын орнатады.

Ассортиментте DMX-ST — төрт арналы декодер және DMX-AMP — DMX сигналының күшейткіші кездеседі.

DALI — адрестелетін цифрлық жарық басқару протоколы. Қарапайым аналогтық 0-10В-тан айырмашылығы — құрылғылар тек жарықтылық деңгейін қабылдап қана қоймай, шина арқылы командалар мен күй туралы деректермен толық алмаса алады.

DALI-контроллерлер нақты бір құрылғыға, құрылғылар тобына немесе бүкіл желіге бірден команда жібере алады, сондай-ақ құрылғылардан диагностика ақпаратын алады. Осы себепті DALI тұрмыстық, кеңселік және коммерциялық жарықтандыруды басқаруда өте ыңғайлы шешімге айналды.

Бір автономды DALI желісінде 64-ке дейін бағынышты құрылғы жұмыс істей алады. Қажет болса, жүйені роутерлер мен шлюздер арқылы кеңейтіп, ғимаратты басқарудың ірі кешендеріне қосуға болады.

Физикалық деңгейде DALI — бұл екі сымды шина. Оны қуат желілерінің қасына, ал кейде солармен бір кабельдің ішінде де жүргізуге болады. Полярлықты сақтау талап етілмейді, бұл монтажды жеңілдетеді.

Шинаның жұмыс кернеуі әдетте шамамен 16 В, рұқсат етілетін ток — 250 мА-ға дейін. Ең үлкен ұзындық желі бойындағы кернеу түсуіне байланысты. 1,5 мм² кабель үшін 300 м-ге дейін жетуі мүмкін, 0,75 мм² үшін — шамамен 100–150 м, 0,5 мм² үшін — 100 м-ге дейін.

DALI жүйесінде жетекші құрылғылар — контроллерлер, ал ведомый құрылғылар — драйверлер, балласттар және декодерлер. Сонымен қатар желі мультимастер болуы мүмкін: бір жүйеде бірнеше контроллер қатар жұмыс істей алады.

DALI-де басқару үшін адрестеудің үш түрі қолданылады: кеңхабарлы, топтық және жеке. Сондықтан командалар «барлық құрылғылар — 1-сцена», «1-топ — 100%» немесе «33-құрылғы — 30%» сияқты болуы мүмкін.

Құрылғылар баптауларын энергияға тәуелсіз жадта сақтайды: адрес, топтарға тиесілігі, сценалық деңгейлер және басқа параметрлер. Сол үшін DALI ыңғайлы, орталықтандырылмаған шина ретінде бағаланады.

Ассортиментте екі DALI-декодер бар: DALI-MINI және DALI-ST.