Жарықтандыру қандай болуы керек: нормалар, СП және олардың практикалық мәні
Ватт, люмен және люкс ұғымдарын түсініп алғаннан кейін ең маңызды практикалық сұрақ туындайды: бөлмеде жарық қанша болуы тиіс.
Бір ғана әмбебап жауап жоқ. Дәліз, қонақ бөлме, асүй, жұмыс үстелі, кабинет немесе шеберхана үшін қажет жарық деңгейі әртүрлі. Сол себепті жарықты «көзбен шамалап» емес, нақты міндетке және белгілі бір бетке қарай есептейді.
СП 52.13330.2016 деген не
СП — «ережелер жинағы». СП 52.13330.2016 «Табиғи және жасанды жарықтандыру» — ғимараттар, құрылыстар, үй-жайлар, аумақтар және жұмыс орындарын жарықтандыруға қойылатын талаптар топтастырылған нормативтік құжат.
Кәдімгі оқырман үшін маңыздысы — қысқартудың өзі де, үлкен инженерлік кестелер де емес, қарапайым қағида: әр кеңістікке өзіне лайық жарық деңгейі керек. Дәліз сызба залы сияқты жарқырап тұрмауы тиіс, ал жұмыс үстелін жай өтетін аймақ деңгейінде қалдырмаған дұрыс.
Сондықтан СП-ны техникалық бағдар ретінде қабылдауға болады. Ол жарықтандырудың ең төменгі ақылға қонымды шегін түсінуге көмектеседі: одан төмен болса, бөлме қолайсыз, шаршататын немесе тіпті қауіпті болуы мүмкін.
Норма — бұл толыққанды жарық дизайны емес
Жарықтандыру нормасы белгілі бір бетте қанша люкс болуы керегін айтады: еденде, үстелде, баспалдақта, жұмыс жазықтығында немесе басқа аймақта.
Алайда жақсы жарық тек санмен шектелмейді. Қажетті люксті жинап тұрып та қолайсыз жарық жасауға болады: шағылысу, қатты көлеңке, тым суық атмосфера немесе барлық жағдайға бір ғана «қатқыл» жарық.
Сол үшін нормалар — негіз. Ал жарық дизайны осы негізге сценарийлерді, жарық бағытын, акценттерді, түс температурасын, басқаруды және көзге жайлы қабылдауды қосқан жерде басталады.
Люкс қай жерде нақты маңызды
Жарықтандыру деңгейін «ауада» өлшемейді және шамның қуатымен ғана бағаламайды. Оны адамның көруі қажет нақты бетте қарайды.
Еденде
Көбіне тұрғын бөлмелердегі, дәліздердегі, жуынатын бөлмелердегі және өтпелі аймақтардағы жалпы жарықты осылай бағалайды.
Жұмыс бетінде
Үстел, асүй, шеберхана, стойка немесе витрина үшін жарық дәл әрекет орындалатын жерде жеткілікті болғаны маңызды.
Тік жазықтықта
Бұл витрина, стенд, айна, экспозиция, адамдардың бет-әлпеті және тік жұмыс аймақтары үшін өзекті.
Қарапайым қағида: тапсырма күрделенген сайын, жарық та көбірек керек
Жай жүріп өту үшін бір деңгей жеткілікті, күнделікті бөлме үшін басқа деңгей қажет, ал құжатпен, сызбамен немесе ұсақ бөлшектермен жұмыс істеуге — әлдеқайда жоғары.
Өту және бағдарлану
Дәліздер, холлдар, баспалдақтар және қосалқы аймақтарға түсінікті әрі қауіпсіз жарық керек, бірақ жұмыс орны сияқты аса жарық болуы міндетті емес.
Тұру және демалу
Тұрғын бөлмеде жалпы жайлы жарық маңызды. Бірақ оқу, макияж, тамақ әзірлеу немесе жұмыс үшін көбіне жергілікті жарық көздері қажет болады.
Жұмыс істеу және көзге салмақ түсіру
Кабинеттер, жобалау залдары, шеберханалар және дәлдік қажет ететін аймақтарға жарық көбірек керек: өйткені мұнда қателік те, көздің шаршауы да қымбатқа түседі.
Неге жай ғана «жарығырақ қоя салуға» болмайды
Жарық көп болса — әрдайым жақсы деген сөз емес. Артық жарық та, жарықтың жетіспеуі сияқты, тез шаршата алады.
Жарық көз қарықтыруы мүмкін
Көру аймағындағы тым жарық көз қолайсыздық тудырады, тіпті қағаз жүзінде жарықтандыру жеткілікті болса да.
Жарық көлеңке түсіруі мүмкін
Шам сәтсіз орналасса, адам өзі-ақ жұмыс бетіне түсетін жарықты жауып қояды.
Жарық «жазық» болып қалуы мүмкін
Бөлме бойына біркелкі жарық беру интерьерді жиі бірсарынды етіп, тереңдігін жоғалтады.
Сценарий бойынша қолайсыз болуы мүмкін
Бір ғана жарық режимі сирек жағдайда әрі жинауға, әрі демалуға, әрі жұмысқа, әрі кешкі атмосфераға бірдей үйлеседі.
Жарықтандыру нормаларының мысалдары
Төменде — СП 52.13330.2016 бойынша түсінікті бірнеше бағдар берілген. Бұл толық жарықтандыру жобасының орнына жүрмейді, бірақ шамалардың реті қандай екенін түсінуге жақсы «шпаргалка».
| Үй-жай немесе аймақ | Жарық қай жерде маңызды | Жарықтандыру деңгейі | Қалай түсінуге болады |
|---|---|---|---|
| Тұрғын бөлмелер | Жалпы жарықтандыру | 200 лк | Жалпы жайлылық үшін базалық деңгей. |
| Асүйлер | Жалпы жарықтандыру | 200 лк | Жұмыс үстелі (столешница) үшін бөлек жарық қосқан дұрыс. |
| Дәліздер, жуынатын бөлмелер, дәретханалар | Қозғалыс және бағдарлану | 100 лк | Оқу немесе жұмысқа қарағанда жарық азырақ қажет. |
| Вестибюльдер | Кіреберіс аймақ | 50 лк | Кіру мен навигацияға түсінікті жарық керек. |
| Баспалдақтар мен алаңшалар | Сатылар және қозғалыс | 20 лк | Қауіпсіз өтуге арналған ең төменгі бағдар. |
| Кабинеттер және жұмыс бөлмелері | Жұмыс беті | 500 лк | Құжаттармен, экранмен жұмыс істеуге және күнделікті кеңсе міндеттеріне. |
| Жобалау залдары және сызба бюролары | Жұмыс беті | 750 лк | Дәл көру жұмысы үшін жарық көбірек қажет. |
| Оқу залдары | Үстелдер және оқу орындары | 500 лк | Жарық ұзақ оқуды артық күш салдырмай қолдауы тиіс. |
| Кітап қоймалары және архивтер | Сөрелер | 200 лк | Іздеу, белгілеу және материалдармен жұмыс істеуге жеткілікті. |
| Шеберханалар | Верстактар және жұмыс үстелдері | 300 лк | Қауіпсіз қол еңбегі үшін жарық қажет. |
Мәндер СП 52.13330.2016 «Табиғи және жасанды жарықтандыру» құжаты бойынша анықтамалық бағдар ретінде берілген. Жұмыс жобасы үшін құжаттың өзекті редакциясымен салыстырып, нысанның мақсатын, үй-жай түрін, жұмыс беттерін және көру жайлылығына қойылатын талаптарды ескеру қажет.
Негізгі ой
Жарықтандыру нормалары әртүрлі бөлмелер мен аймақтарға қанша жарық қажет екенін түсінуге көмектеседі. Бірақ жарық дизайны тек кестемен шектелмейді: люкстен бөлек шамдардың орналасуы, жарық бағыты, шағылысудың болмауы, сценарийлер және адамның күнделікті қолайлылығы да маңызды.